{ "type": "mediaitem", "identifier": "mediaitem_26926", "subtype": "wmammodularcontent_gkn_news", "title": "Hanskamp: innovatie met gezond verstand \u2013 van CowToilet tot VrijLevenStal", "navtitle": "", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/hanskamp-innovatie-met-gezond-verstand-van-cowtoilet-tot-vrijlevenstal", "language": "nl_NL", "sections": [ { "identifier": "pagesection_145298", "title": "GKN Configuratie", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145298&tsobjectid=145298" }, { "identifier": "pagesection_145419", "title": "GKN Menu", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145419&tsobjectid=145419" }, { "identifier": "pagesection_145379", "title": "GKN Footer logo's", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145379&tsobjectid=145379" }, { "identifier": "pagesection_145248", "title": "GKN Footer", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145248&tsobjectid=145248" }, { "identifier": "pagesection_145401", "title": "GKN Footer legal", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145401&tsobjectid=145401" } ], "metadata" : { "id": 26926, "identifier": "mediaitem_26926", "contenttype": "wmammodularcontent_gkn_news", "contenttype_title": "contenttype_wmammodularcontent_gkn_news", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/hanskamp-innovatie-met-gezond-verstand-van-cowtoilet-tot-vrijlevenstal", "title": "Hanskamp: innovatie met gezond verstand – van CowToilet tot VrijLevenStal", "lead": "Het Achterhoekse bedrijf Hanskamp staat bekend om techniek die het leven van melkveehouders én koeien makkelijker maakt. Met slimme systemen die voer efficiënter benutten en emissies verlagen, zonder in te leveren op diergezondheid of gebruiksgemak. Achter veel van die vindingen staat eigenaar en inspirator Henk Hanskamp, zelf boerenzoon, die innovatie vooral ziet als een kwestie van gezond verstand en goed luisteren naar de praktijk. In dit artikel vertelt hij over twee van de meest recente innovaties: het CowToilet en de VrijLevenStal.", "leadimage": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/e/3/d/26923_fullimage_vrijloopstal-%20bron%20hanskamp.jpg", "width": 925, "height": 747, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "VrijLevenStal melkveebedrijf Hanskamp - door Hanskamp", "photographer": "Hanskamp", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "publication_date": "2026-01-07T10:14+02:00", "lastmodified_date": "2026-03-04T11:55+02:00", "expiration_date": "", "tags": [ "Nieuws", "Dutch", "gkn_innovatieloket", "Interview" ], "copyright": "", "external_id": "", "item_metadata": { "contentsubtype": "Nieuws", "theme": ["gkn_innovatieloket"], "series": "Interview", "related_dossier": [], "keywords": [], "gkn_organization": { "title": "Nationaal Innovatieloket Veehouderij", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/nationaal-innovatieloket-veehouderij" }, "author": { "title": "Irene Salverda", "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/irene-salverda" }, "contactperson": { "title": "Redactie Nationaal Innovatieloket Veehouderij", "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/redactie-nationaal-innovatieloket-veehouderij" }, "video_header": "", "link_extra_image": "", "subject_abstract": "Melkveehouderij, CowToilet, innovatie, emissiereductie, VrijLevenStal", "target_audience_abstract": "melkveehouders, adviseurs, beleidsmedewerkers", "region_abstract": "", "jumplinktext": "" } }, "contents": [ { "area": "main", "title": "Main", "elements": [ { "type": "text", "html": "

<\/strong><\/p>" } , { "identifier": "element_776385", "type": "modularcontent", "gkn_quote": { "quote_text": "Wij vragen liever: waarom niet – en hoe kan het wél? Hoe doen we het minder grijs, en meer anders", "quote_reference": "Henk Hanskamp, 2025", "quote_image": {"error": "no image selected"} } } , { "type": "image", "identifier": "element_776422", "id": 776422, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Henk Hanskamp", "sub_text": "Henk Hanskamp", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/3/f/0/26939_fullimage_henk%20hanskamp%20-%20bron%20hanskamp.jpg_kopie.png_liggend.png", "width": 667, "height": 479, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Henk Hanskamp", "photographer": "Hanskamp", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

<\/strong><\/p>

Allereerst de vraag: wat is de filosofie van Hanskamp?<\/strong><\/h3>

“Technologie moet ervoor zorgen dat we de natuur in haar kracht kunnen zetten op het boerenerf. Onze filosofie draait om dierengezondheid, dierenwelzijn en werkplezier voor de melkveehouder. Ik geloof dat we beter moeten luisteren naar wat het dier nodig heeft en opnieuw moeten ontdekken hoe de veehouderij ooit bedoeld was – door te kijken naar natuurlijk gedrag. We staan met beide benen in de praktijk en ontwikkelen oplossingen die eenvoudig, robuust en betrouwbaar zijn. Veel ideeën worden te snel afgeschoten met de gedachte dat iets niet kan. Wij vragen liever: waarom niet – en hoe kan het wél? Hoe doen we het minder grijs, en meer anders. Het CowToilet is daar een mooi voorbeeld van.”<\/p>

Kun je uitleggen waarom het CowToilet zo’n goed voorbeeld is?<\/strong><\/h3>

“In het idee van het CowToilet komen verschillende inzichten mooi samen. Onderzoekers van Wageningen University & Research stelden de vraag of het mogelijk is om het urineergedrag van een koe te kunnen conditioneren. Tijdens dit onderzoek vertelde een veearts dat een koe vanzelf gaat plassen wanneer je haar net boven de uier aanraakt – een natuurlijke reflex. Die vraag en kennis hebben we gecombineerd: wat gebeurt er als je een koe tijdens het eten aanraakt boven de uier? In ruim de helft van de gevallen blijkt ze dan te plassen. Zo ontstond een vriendelijke en slimme manier om urine en mest direct bij de bron te scheiden, niet bij elkaar te laten komen is beter gezegd – en daarmee emissies te voorkomen.”<\/p>

Hoe is het idee voor het CowToilet doorontwikkeld?<\/strong><\/h3>

“We zijn begonnen met het testen van de technische haalbaarheid: wat werkt nou echt in de stal? Zo ontwikkelden we een soort toiletbakje dat, terwijl de koe stil staat na het eten in ons voerstation, zacht achter de uier wrijft en de urine opvangt en direct opslaat in een gesloten systeem. Onderzoekers van Wageningen University & Research hebben op Dairy Campus onderzocht wat deze bronscheiding oplevert, en zagen een enorme ammoniakreductie. Het CowToilet werkt helaas niet op methaanreductie, maar reduceert wel lachgas. Daarna hebben we het concept nog een paar jaar verder getest, ook om te zien hoe boeren en het publiek erop reageerden. Inmiddels is het CowToilet RAV-gecertificeerd (6.0) en draaien er al zo’n 170 toiletten op verschillende melkveebedrijven.”<\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_776427", "id": 776427, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "CowToilet melkveebedrijf Hanskamp", "sub_text": "CowToilet melkveebedrijf Hanskamp", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/e/f/e/26924_fullimage_cowtoilet%20-%20bron%20hanskamp.jpg", "width": 960, "height": 775, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "CowToilet melkveebedrijf Hanskamp", "photographer": "Hanskamp", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

<\/p>

Dat klinkt veelbelovend! Wat houdt de verdere uitrol van deze innovatie tegen?<\/strong><\/h3>

“Helaas lopen we tegen het bekende vergunningenverhaal aan en mede daardoor de afwachtende houding van de melkveehouders. Daarnaast verandert het systeem de meststromen: urine en vaste mest blijven gedeeltelijk gescheiden, waarbij de zuivere urine juist een waardevolle meststof vormt voor op het land of bijvoorbeeld toegepast wordt bij een kweker. Maar precies die verandering zorgt voor extra regels en onzekerheid.”<\/p>

Kun je iets meer vertellen over jullie andere innovatie: de VrijLevenStal?<\/strong><\/h3>

“Zeker. De filosofie achter de VrijLevenStal is anders, maar ook hier kijken we naar het natuurlijke gedrag van de koe. We wilden een omgeving creëren waarin de koe zich prettig voelt en haar natuurlijke gedrag kan laten zien. Met gladde beton en vaste ligboxen lukt dat niet, de koe is een vluchtdier. Samen met veehouders zijn we gaan kijken: wanneer zetten we een koe écht in haar kracht? Dat bleek vooral op een zand- of strobedding te zijn. Stro heeft echter nadelen, zoals risico op uier- en klauwproblemen, dus zijn we verdergegaan met zand. Waar geen broei in komt en wat anorganisch is.<\/p>


Vervolgens wilden we weten wat zo’n zandvloer doet voor emissies. We testten allerlei soorten zand en toplagen om te ontdekken welke urine goed doorlaat maar mest vasthoudt én comfortabel is voor de koe. Toen we de juiste mix hadden gevonden zijn we gaan experimenteren met het scheiden van de vaste mest. Zo ontstond het idee voor de BeddingCleaner – een slimme zeefmachine die de koeienvlaaien uit het zand haalt en de bedding schoon en droog houdt.<\/p>


In de VrijLevenStal ontstaat niet één meststroom, maar drie afzonderlijke stromen. Onder de voergang wordt de gewone drijfmest opgevangen, terwijl de urine door het zand zakt en via drainagebuizen wordt afgevoerd. De vaste mest blijft achter in het zand en wordt uitgezeefd. Zo kun je de verschillende fracties apart benutten: elk met een eigen samenstelling en waarde, waardoor gerichter en efficiënter bemesten mogelijk wordt.”
<\/p>

Welke emissiereducties realiseert de VrijLevenStal?<\/strong> <\/h3>

“Die vraag is lastiger te beantwoorden dan bij het CowToilet. De VrijLevenStal is in opzet en filosofie een zo open mogelijke stal. Sterker nog - het woord stal gebruiken we liever niet meer, het is een leefomgeving. En juist omdat die ruimte zo open is, is de emissie bijna niet precies te meten. Wel weten we dat de zandbodem zorgt voorscheiding bij de bron: de urine zakt in het zand, terwijl de mestvlaaien blijven liggen. Er zijn geen mestkelders of roostervloeren, alleen wat beton achter het voerhek.
Proefmetingen van Wageningen University & Research (boxmetingen, red.) laten zien dat dit ontwerp daadwerkelijk emissiereductie oplevert. Bovendien heeft een koe in deze stal veel meer ruimte – gemiddeld zo’n 20 m² – wat betekent dat je niet aan emissienormen hoeft te voldoen. Wat voor ons minstens zo belangrijk is: koeien zijn aantoonbaar gezonder, met minder klauwproblemen en meer comfort. Het concept wordt nu op meerdere bedrijven getest, soms ook als hybride variant, waarbij een ligboxstal wordt verlengd met een overdekte zanduitloop. Zo krijgt de koe letterlijk meer ruimte om te kiezen.”
<\/p>

Welke inn<\/strong>ovaties hopen jullie, behalve deze twee voorbeelden, nog te realiseren? En wat is daarvoor nodig?<\/strong><\/h3>

“We zijn altijd op zoek naar nieuwe inzichten uit onderzoek en de praktijk, en onze kracht is dat we die weten te verbinden. Als iets veelbelovend lijkt, denken we niet in beperkingen maar in hoe het wél kan. Op dit moment zijn we innovaties zoals de VrijLevenStal verder aan het finetunen en kijken we hoe we ze ook internationaal kunnen toepassen. Ideeën hebben we genoeg, maar we leven in een rare tijd in Nederland. We lopen tegen een muur van regels en vergunningen aan. Boeren willen wel, maar krijgen nauwelijks ruimte om te vernieuwen. We moeten echt samen de schouders eronder zetten om die impasse te doorbreken – anders verliezen we de energie en creativiteit die innovatie juist vooruithelpt.”
<\/p>" } ] }, { "area": "sources", "title": "Bronnen", "elements": [ { "type": "text", "html": "

Meer informatie<\/h2>" } , { "identifier": "element_776389", "type": "modularcontent", "gkn_link": { "linktext": "Hanskamp.com", "link_url": "https://hanskamp.com" } } , { "identifier": "element_776391", "type": "modularcontent", "gkn_link": { "linktext": "Naar meer inspirerend nieuws binnen het Nationaal Innovatieloket Veehouderij", "link_url": "https://nationaalinnovatieloketveehouderij.nl/nieuws?filter=gkn_innovatieloket" } } , { "identifier": "element_776393", "type": "modularcontent", "gkn_link": { "linktext": "Klik hier voor de vakinformatiepagina voor melkveehouders via Groen Kennisnet", "link_url": "https://groenkennisnet.nl/melkveehouderij" } } ] }, { "area": "related", "title": "Gerelateerd", "elements": [ ] }, { "area": "content3", "title": "Overig", "elements": [ ] } ] }