{ "type": "mediaitem", "identifier": "mediaitem_730264", "subtype": "wmammodularcontent_gkn_other", "title": "Aziatische essenprachtkever", "navtitle": "", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/aziatische-essenprachtkever-longread.htm", "language": "nl_NL", "sections": [ { "identifier": "pagesection_18334988", "title": "GKN Configuratie", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334988&tsobjectid=18334988" }, { "identifier": "pagesection_18335139", "title": "GKN Menu", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18335139&tsobjectid=18335139" }, { "identifier": "pagesection_18334944", "title": "GKN Footer logo's", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334944&tsobjectid=18334944" }, { "identifier": "pagesection_18334966", "title": "GKN Footer", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334966&tsobjectid=18334966" }, { "identifier": "pagesection_18335177", "title": "GKN Footer legal", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18335177&tsobjectid=18335177" } ], "metadata" : { "id": 730264, "identifier": "mediaitem_730264", "contenttype": "wmammodularcontent_gkn_other", "contenttype_title": "contenttype_wmammodularcontent_gkn_other", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/aziatische-essenprachtkever-longread.htm", "title": "Aziatische essenprachtkever", "lead": "De Aziatische essenprachtkever (Agrilus planipennis) is een kever in de familie van de prachtkevers. Zoals de naam al zegt voeden essenprachtkevers zich voornamelijk met essen, waarbij de larven de meeste schade aanrichten.", "leadimage": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/1/8/1/732015_fullimage_essenprachtkever%20witte%20achtergrond%20c%20treeguy.jpg", "width": 1024, "height": 352, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Aziatische essenprachtkever [treeguy] via inaturalist.org", "photographer": "treeguy", "photographer_hyperlink": "https://www.inaturalist.org/", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "publication_date": "2023-04-19T13:53+02:00", "lastmodified_date": "2023-05-22T11:14+02:00", "expiration_date": "", "tags": [ "Dutch", "gkn_tuinbouw", "gkn_plantgezondheid", "gkn_boomkwekerij", "gkn_kom_project", "Longread" ], "copyright": "", "external_id": "", "item_metadata": { "contentsubtype": "Longread", "theme": [ "gkn_boomkwekerij", "gkn_kom_project", "gkn_plantgezondheid", "gkn_tuinbouw" ], "keywords": [], "gkn_organization": { "title": "Groen Kennisnet", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/groen-kennisnet-2.htm" }, "contactperson": { "title": "Kiki Kots", "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/kiki-kots-1.htm" }, "link_extra_image": "", "subject_abstract": "Aziatische essenprachtkever: Q-organisme in de boomkwekerij", "target_audience_abstract": "Boomkwekers", "region_abstract": "Nederland", "Jumplinktext": "" } }, "contents": [ { "area": "main", "title": "Main", "elements": [ { "type": "text", "html": "

<\/strong>Besmette bomen sterven vaak binnen enkele jaren en uitbraken zijn verwoestend voor essen populaties. In de Verenigde Staten werd in 2002 de kever voor het eerst gevonden waarna hij zich binnen enkele jaren als een olievlek over Noord-Amerika verspreidde, waardoor miljoenen essen, zowel in bossen als in stedelijk gebied, het loodje legden, zie afbeelding hieronder. Op dit moment is de essenprachtkever nog niet aanwezig binnen de Europese Unie, maar populaties in Oekraïne en het westen van Rusland vormen een reëel risico opeen uitbraak. De essenprachtkever heeft een quarantaine status binnen de EU en er geldt een meldingsplicht.<\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36291617", "id": 36291617, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Een straat in de VS voor de komst van de essenprachtkever", "sub_text": "Een straat in de VS voor de komst van de essenprachtkever", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/b/6/e/730267_fullimage_voor%20vestiging%20essenprachtkever%20links.jpg", "width": 1024, "height": 680, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Een straat in de VS voor de komst van de essenprachtkever", "photographer": "Daniel A. Herms, The Ohio State University", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "image", "identifier": "element_36291200", "id": 36291200, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Een straat in de VS na de vestiging van de essenprachtkever", "sub_text": "Een straat in de VS na de vestiging van de essenprachtkever", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/9/f/2/732008_fullimage_na%20vestiging%20essenprachtkever%20rechts.jpg", "width": 1024, "height": 768, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Een straat in de VS na de vestiging van de essenprachtkever", "photographer": "Daniel A. Herms, The Ohio State University", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Uiterlijk en biologie<\/h2>

Volwassen essenprachtkevers zijn langwerpig en 8 tot 14 mm lang. Hun Engelse naam, ‘emerald ash borer’, hebben ze te danken aan hun groene kleur met metaalachtige glans, zoals te zien op de onderstaande afbeelding. De larven zijn tot 3 cm lang met lichtbruine kop en een gebroken wit lichaam, dat bestaat uit meerdere segmenten. <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36291670", "id": 36291670, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Volwassen Aziatische essenprachtkever", "sub_text": "Volwassen Aziatische essenprachtkever", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/6/1/b/730268_fullimage_volwassen%20aziatische%20essenprachtkever%3B%20door%20david%20cappaert%2C%20bugwood.org.jpg", "width": 519, "height": 314, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Volwassen Aziatische essenprachtkever", "photographer": "David Cappaert, Bugwood.org", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "image", "identifier": "element_36291720", "id": 36291720, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Larve van een Aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "sub_text": "Larve van een Aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/8/7/2/730269_fullimage_larve%20van%20een%20aziatische%20essenprachtkever.jpg", "width": 344, "height": 314, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Larve van een Aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "photographer": "EPPO, Eduard Jendek", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "image", "identifier": "element_36291878", "id": 36291878, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Larve van een aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "sub_text": "Larve van een aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/9/1/5/732016_fullimage_agrlpl_6949.jpg", "width": 1024, "height": 640, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Larve van een aziatische essenprachtkever in een vraatgang in de bast", "photographer": "EPPO, Eduard Jendek", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

De levenscyclus van de essenprachtkever is, afhankelijk van het klimaat, 1 of 2 jaar. Vrouwtjes leggen eitjes, soms tot wel 200, in de groeven van de schors. Als de eitjes na enkele dagen uitkomen boren de larven zich een weg naar binnen waar ze zich voeden met het cambium, floeem en spinthout. In het voorjaar verpoppen de larven zich en de kevers vliegen vervolgens via D-vormige uitvlieggaten uit. De volwassen kevers zijn het meest actief tijdens de zomermaanden van juni tot augustus. Ze zitten voornamelijk in de kruin van bomen, waar ze zich voeden met bladeren. De kevers zijn door hun groene kleur over het algemeen moeilijk te vinden. <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36291342", "id": 36291342, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "D-vormig uitvlieggat van de essenprachtkever", "sub_text": "D-vormig uitvlieggat van de essenprachtkever", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/6/4/0/730270_fullimage_d-vormig%20uitvlieggat%20van%20de%20essenprachtkever%3B%20door%20eduard%20jendek%20eppo.jpg", "width": 601, "height": 375, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "D-vormig uitvlieggat van de essenprachtkever", "photographer": "Eduard Jendek EPPO", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Verwarring met andere soorten<\/h2>

In Nederland komen verschillende andere prachtkevers voor waarvan sommige verward kunnen worden met de essenprachtkever. Veel prachtkevers lijken sterk op elkaar en er moet daarom altijd goed gekeken worden naar de uiterlijke kenmerken en de waardplant en onderdelen van de waardplant waar verdachte exemplaren op gevonden zijn. In Nederland zijn er twee prachtkevers die soms ook op essen gevonden worden en voor verwarring kunnen zorgen: Agrilus convexicollis<\/em> en Agrilus cyanescens<\/em>. Beide kevers zijn kleiner dan de essenprachtkever met een lengte tussen de 3,5 en 5,5 mm. Prachtkevers lijken over het algemeen heel veel op elkaar en bij een vondst van een (verdachte) quarantaine kever moet er altijd een specialist worden ingeschakeld om identificatie uit te voeren en de soort te bevestigen. Meer informatie over het herkennen van de essenprachtkever kan gevonden worden op de site van de NVWA: https://www.nvwa.nl/documenten/plant/plantenpaspoort/opa/publicaties/agrilus-planipennis<\/a>.<\/p>

Een andere prachtkever die ook een quarantaine status heeft binnen de EU, maar niet op es voorkomt, is de berkenprachtkever (Agrilus anxius<\/em>), een Noord-Amerikaanse prachtkever die leeft op berken. De berkenprachtkever is ook weer kleiner dan de essenprachtkever met een grootte van 4-5 mm en bronskleurig. De berkenprachtkever is ook nog niet eerder in de EU gevonden. https://www.nvwa.nl/onderwerpen/plantenpaspoort-informatie-over-gereguleerde-organismen/documenten/plant/plantenpaspoort/opa/publicaties/agrilus-anxius<\/a><\/p>

Symptomen en schade<\/h2>

Een van de eerste symptomen van aantasting van een es door de essenprachtkever is het vergelen van bladeren en het afsterven van takken. Dit wordt veroorzaakt door de larven die gangen vreten in het cambium en het floëem van de boom en daarmee de sapstroom onderbreken. In de afbeelding hieronder is te zien hoe dit gangensysteem in een besmette boom er uit kan zien. Hoe meer de larven de laag onder de schors aantasten, hoe meer takken in de kruin afsterven. Soms leidt dit tot het uitlopen van waterloten onderaan de stam. Jonge bomen kunnen al binnen een jaar na besmetting volledig afsterven. Bij oudere bomen duurt dit meestal meerdere jaren. Een ander kenmerk van aangetaste bomen is de aanwezigheid van typische D-vormige uitvlieggaten van 3-4 mm breed, waaruit de volwassen exemplaren na het verpoppen onder de bast uitvliegen. Andere prachtkevers hebben soortgelijke D-vormige uitvlieggaten. Volwassen essenprachtkevers voeden zich met de bladeren boven in de kruin.<\/a><\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36291434", "id": 36291434, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Vraatgangen als gevolg van aantasting door larven van de essenprachtkever", "sub_text": "Vraatgangen als gevolg van aantasting door larven van de essenprachtkever", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/e/6/4/730271_fullimage_vraatgangen%20als%20gevolg%20van%20aantasting%20door%20larven%20van%20de%20essenprachtkever%3B%20door%20steven%20katovich%2C%20bugwood.org.jpg", "width": 534, "height": 793, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Vraatgangen als gevolg van aantasting door larven van de essenprachtkever", "photographer": "Steven Katovich, Bugwood.org", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Waardplanten<\/h2>

De essenprachtkever leeft, zoals de naam al zegt, voornamelijk op essen (Fraxinus <\/em>spp.). De meeste soorten essen lijken in meer of mindere mate gevoelig voor de essenprachtkever. Zo zijn bevestigde waardplanten de Amerikaanse es (F. americana<\/em>), de smalbladige es (F. angustifolia<\/em>), de Chinese es (F. chinensis<\/em>), de gewone Europese es (F. excelsior<\/em>), F. latifolia<\/em>, de Mantsjoerijse es (F. mandshurica<\/em>), F. nigra<\/em>, de pluimes (F. ornus<\/em>), de Amerikaanse rode es (F. pennsylvanica<\/em>), F. platypoda<\/em>, F. quadrangulata<\/em> en de fluwelige es (F. velutina<\/em>). Er zijn ook enkele soorten buiten het geslacht Fraxinus die een waardplant voor essenprachtkevers kunnen zijn. Zo zijn er ook essenprachtkevers gevonden op de sneeuwvlokkenboom (Chionanthus virginicus<\/em>).

Een actuele lijst met waardplanten kan gevonden worden op de site van de European and Mediterranean Plant Protection Organization:
https://gd.eppo.int/taxon/AGRLPL/hosts<\/a><\/p>

Verspreiding<\/h2>

Van oorsprong komt de Aziatische essenprachtkever voor in Azië, voornamelijk China en Japan. In 2002 werd de kever voor het eerst in Noord-Amerika gevonden in de staat Michigan. Vanuit daar verspreidde de essenprachtkever zich binnen enkele jaren als een olievlek over de VS en het zuiden van Canada, zie het filmpje hieronder. <\/p>" } , { "identifier": "element_35739633", "type": "modularcontent", "videocontent": { "title": "Verspreiding van de essenprachtkever", "source": "Groen Kennisnet", "url": "https://www.youtube.com/watch?v=N4231hFyiJ8", "image": {"error": "no image selected"} } } , { "type": "text", "html": "

Naar schatting legden al meer dan 10 miljoen essen het loodje door deze essenprachtkeveruitbraak. In 2003 is de essenprachtkever voor het eerst gevonden in de buurt van Moskou, vanuit waar het zich verder verspreidt in Oost-Europa. In 2017 werd een eerste exemplaar gevonden in het oosten van Oekraïne in het Luhansk-gebied. Een recente studie (Davydenko et al 2022) liet zien dat het percentage aangetaste essen in Luhansk in 2019 nog 10-30% was, terwijl dit in 2021 in hetzelfde gebied al naar 60-90% aangetaste essen was gestegen. De essenprachtkever doet het dus uitermate goed in dit gebied en uitroeiing van de kever is niet waarschijnlijk. <\/p>

De essenprachtkever is nog niet binnen de grenzen van de EU gevonden. Toch is het zeer waarschijnlijk dat hij in de toekomst hier kan opduiken. Eerdere uitbraken zoals in de VS laten zien dat populaties essenprachtkevers zich uit kunnen breiden met een snelheid van rond de 30 km/jaar. Daarbij komt dat essenprachtkevers goede vliegers zijn. Een Amerikaanse groep die dit onderzocht, vond dat vrouwtjes die al gepaard hebben zelfs betere vliegers zijn dan hun soortgenoten en dat ze soms een afstand konden overbruggen van maar liefst 20 km (Taylor et al 2010). Daarnaast kunnen kevers ook meeliften met transportmiddelen zoals auto’s en treinen. De EPPO houdt de huidige verspreiding bij en maakt een overzicht van meldingen in verschillende landen: https://gd.eppo.int/taxon/AGRLPL/distribution<\/a><\/p>

De handel in hout wordt al langer gezien als risico voor nieuwe uitbraken van de essenprachtkever en andere Q-organismen die zich voeden met hout. Zo kan de essenprachtkever meekomen met (brand)hout uit Oost-Europa of Noord-Amerika. Dit geldt zowel voor hout met als zonder bast, aangezien de kevers/larven ook in het spinthout kunnen zitten. Hout, in de vorm van verpakkingsmateriaal of stuwhout, wordt de hele wereld overgescheept. Deze bron van besmetting is eenvoudig te voorkomen door een hitte behandeling van het hout. Hout dat een dergelijke behandeling heeft ondergaan is vaak voorzien van een keurmerk. Meer hierover is te lezen op de website van de NVWA: (https://www.nvwa.nl/onderwerpen/verpakkingshout-en-stuwhout-ispm-15/markeren-houten-verpakkingen/markeren-houten-verpakkingen<\/a>).<\/p>

Wat gebeurt er na een vondst?<\/h2>

De essenprachtkever heeft een quarantainestatus. Bij (het vermoeden van) een vondst geldt een meldingsplicht en moet er dus direct een melding gedaan worden bij de NVWA, dat kan via dit formulier (https://www.nvwa.nl/onderwerpen/melding-doen/planten/meldingen), via email (info@nvwa.nl) of telefonisch (0900 0388). Als de vondst bevestigd wordt, dan zet de NVWA meteen in op indammen en uitroeien van de uitbraak. De maatregelen die vervolgens worden genomen in de afgebakende zones kunnen onder andere bestaan uit het vernietigen van mogelijke waardplanten en intensief monitoren op aanwezigheid van sporen van de essenprachtkever, zoals afgestorven essentakken of D-vormige uitvlieggaten. <\/p>

Deze en andere mogelijke maatregelen, zoals een vervoersverbod op bepaalde planten, vervallen alleen nadat een gebied officieel vrij is verklaard van het quarantaine organisme door de NVWA. <\/p>

Melden van een vondst kan via: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/melding-doen/planten/meldingen<\/a><\/p>

Bronnen<\/h2>

Agrilus planipennis <\/em>herkennen (NVWA): https://www.nvwa.nl/documenten/plant/plantenpaspoort/opa/publicaties/agrilus-planipennis<\/a><\/p>

Agrilus anxius <\/em>herkennen (NVWA): https://www.nvwa.nl/onderwerpen/plantenpaspoort-informatie-over-gereguleerde-organismen/documenten/plant/plantenpaspoort/opa/publicaties/agrilus-anxius<\/a><\/p>

https://www.nvwa.nl/documenten/plant/plantziekte-en-plaag/plaag/overige-soorten/agrilus-planipennis-fairmaire<\/a> <\/p>

Markeren houten verpakkingen: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/verpakkingshout-en-stuwhout-ispm-15/markeren-houten-verpakkingen/markeren-houten-verpakkingen<\/a><\/p>

Overzicht essenprachtkever van Belgische FAVV (Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen):
https://www.favv-afsca.be/professionelen/plantaardigeproductie/wetgeving/verordeningeu/fichestechnischerichtsnoeren/_documents/2020_12_09_Agrilusplanipennis_Technischerichtsnoeren_Insecten_NL_v02.pdf<\/a><\/p>

Uitleg over welke typen gereguleerde organismen de plantgezondheidswetgeving kent kunt u lezen op: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/fytosanitaire-wetgeving-vanaf-14-december-2019/q-organismen<\/a><\/p>

Overzichtspagina EPPO: https://gd.eppo.int/taxon/AGRLPL<\/a><\/p>

Davydenko, K.; Skrylnyk, Y.; Borysenko, O.; Menkis, A.; Vysotska, N.; Meshkova, V.; Olson, Å.; Elfstrand, M.; Vasaitis, R. Invasion of Emerald Ash Borer Agrilus planipennis and Ash Dieback Pathogen Hymenoscyphus fraxineus in Ukraine—A Concerted Action. Forests 2022, 13, 789. https://doi.org/10.3390/f13050789<\/a><\/p>

Short, M.T., Chase, K.D., Feeley, T.E., Kees, A.M., Wittman, J.T. and Aukema, B.H. (2020), Rail transport as a vector of emerald ash borer. Agr Forest Entomol, 22: 92-97. https://doi.org/10.1111/afe.12360<\/p>

Taylor, R.A.J., Bauer, L.S., Poland, T.M. et al. Flight Performance of Agrilus planipennis (Coleoptera: Buprestidae) on a Flight Mill and in Free Flight. J Insect Behav 23, 128–148 (2010). https://doi.org/10.1007/s10905-010-9202-3
Ash borer information network – Noord-Amerika:
http://www.emeraldashborer.info/<\/a><\/p>" } ] }, { "area": "sources", "title": "Bronnen", "elements": [ { "type": "text", "html": "

<\/h2>" } ] }, { "area": "related", "title": "Gerelateerd", "elements": [ ] }, { "area": "content3", "title": "Overig", "elements": [ ] } ] }