{ "type": "mediaitem", "identifier": "mediaitem_730235", "subtype": "wmammodularcontent_gkn_other", "title": "Aziatische Boktor (Anoplophora glabripennis)", "navtitle": "", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/aziatische-boktor-longread.htm", "language": "nl_NL", "sections": [ { "identifier": "pagesection_18334988", "title": "GKN Configuratie", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334988&tsobjectid=18334988" }, { "identifier": "pagesection_18335139", "title": "GKN Menu", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18335139&tsobjectid=18335139" }, { "identifier": "pagesection_18334944", "title": "GKN Footer logo's", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334944&tsobjectid=18334944" }, { "identifier": "pagesection_18334966", "title": "GKN Footer", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18334966&tsobjectid=18334966" }, { "identifier": "pagesection_18335177", "title": "GKN Footer legal", "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie.htm?pagesectionid=18335177&tsobjectid=18335177" } ], "metadata" : { "id": 730235, "identifier": "mediaitem_730235", "contenttype": "wmammodularcontent_gkn_other", "contenttype_title": "contenttype_wmammodularcontent_gkn_other", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/aziatische-boktor-longread.htm", "title": "Aziatische Boktor (Anoplophora glabripennis)", "lead": "De Aziatische Boktor (Anoplophora glabripennis) is een kever uit de familie van de boktorren, waarvan de larven zich voeden met hout. Deze soort wordt ook wel de loofhoutboktor genoemd. De boktor heeft in de Europese Unie de status quarantaine organisme, en er geldt een meldings- en bestrijdingsplicht. De soort kan zich in het Nederlandse klimaat vestigen en kan dan veel schade veroorzaken, met name aan jonge bomen en bonsais. De Aziatische Boktor lijkt uiterlijk sterk op de Oost-Aziatische boktor (Anoplophora chinensis), ook een quarantaine organisme.", "leadimage": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/1/3/7/732024_fullimage_anolgl_142.jpg", "width": 1024, "height": 682, "focuspoint-x": 519, "focuspoint-y": 344, "alternative_text": "ANOLGL_142", "photographer": "ANOLGL_142 - Matteo Maspero", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "publication_date": "2023-04-19T11:33+02:00", "lastmodified_date": "2023-05-22T13:53+02:00", "expiration_date": "", "tags": [ "Dutch", "gkn_tuinbouw", "gkn_plantgezondheid", "gkn_boomkwekerij", "gkn_kom_project", "Longread" ], "copyright": "", "external_id": "", "item_metadata": { "contentsubtype": "Longread", "theme": [ "gkn_boomkwekerij", "gkn_kom_project", "gkn_plantgezondheid", "gkn_tuinbouw" ], "keywords": [], "gkn_organization": { "title": "Groen Kennisnet", "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/groen-kennisnet-2.htm" }, "contactperson": { "title": "Peter Karssemeijer", "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/peter-karssemeijer-1.htm" }, "link_extra_image": "", "subject_abstract": "Aziatische boktor: Q-organisme in de boomkwekerij", "target_audience_abstract": "Boomkwekers", "region_abstract": "Nederland", "Jumplinktext": "" } }, "contents": [ { "area": "main", "title": "Main", "elements": [ { "type": "text", "html": "

Uiterlijk en biologie<\/h2>

De Aziatische boktor is ongeveer 1 cm breed en 2 tot 4 cm lang. De dekschilden zijn zwart en hebben meestal wittige vlekjes. De vlekken kunnen ook in tinten oranje of geel zijn. De antennes hebben 11 segmenten en zijn zwart met blauwgrijze of witte strepen. Bij mannetjes zijn de antennes ongeveer twee keer zo lang als het lichaam, bij vrouwtjes anderhalf keer. De larven hebben geen poten, worden zo’n 3 tot 5 cm lang, zijn crèmekleurig en hebben een bruinige verharde kop. Poppen zijn 2,5 tot 4 cm lang en wit, en hebben door de lange antennes een karakteristieke vorm. <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36295161", "id": 36295161, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Kenmerken Aziatische boktor.", "sub_text": "Kenmerken Aziatische boktor.", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/6/1/5/730236_fullimage_kenmerken%20aziatische%20boktor.%20foto%E2%80%99s%20door%20matteo%20maspero..png", "width": 3761, "height": 3537, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Kenmerken Aziatische boktor.", "photographer": "Matteo Maspero", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

De levenscyclus van de Aziatische boktor duurt één of twee jaar. De kevers zijn het meest actief van mei tot en met juli. Volwassen boktorren kunnen 1 tot 3 km afleggen in hun leven, maar de meesten blijven in de buurt van de boom waar ze zich op ontwikkeld hebben. Aziatische boktorren leggen witte eitjes (5-7 mm) onder de schors van de boom, meestal boven in de hoofdstam of in de hoofdtakken. Ze leggen deze eitjes in ronde putjes die ze door de schors vreten. Larven maken tunnels onder de schors en eten later van dieper gelegen spint en hardhout. Soms zijn bij de uitgangen van de tunnels uitwerpselen te zien. De meeste individuen overwinteren als larve, en verpoppen in het late voorjaar. Als de larven in het eerste jaar nog niet genoeg gegroeid zijn, verpoppen ze pas in het voorjaar van het volgende jaar. Volwassen boktorren verlaten de boom door ronde uitvlieggaten met een diameter van 1 tot 1,5 cm.<\/p>

<\/strong><\/p>

Verwarring met andere soorte<\/strong>n<\/h2>

Volwassen kevers lijken niet op andere boktorsoorten die in Europa voorkomen. Alleen wanneer oudere kevers de vlekken op de dekschilden en antennes verliezen kunnen ze lijken op uniform zwarte boktorren. De Aziatische boktor lijkt uiterlijk sterk op de Oost-Aziatische boktor (Anoplophora chinensis<\/em>) die ook de status van quarantaine organisme heeft. Bij de Oost-Aziatische boktor zijn de dekschilden ruw aan de basis terwijl deze bij de Aziatische boktor glad zijn. Het schadepatroon verschilt tussen de twee soorten; waar de Aziatische boktor eieren hoog in de boom legt en de larven in de takken leven, legt de Oost-Aziatische boktor haar eieren bij de stambasis en voeden de larven zich veelal in de wortels. De larven van de twee Anoplophora-soorten zijn moeilijk te onderscheiden.<\/p>

De larven zijn ook moeilijk te onderscheiden van de larven van andere boktorsoorten, en de symptomen kunnen overeenkomen met algemeen voorkomende Nederlandse insectensoorten. Er zijn namelijk ook soorten boktorren die van nature in Nederland voorkomen en waarvoor dus geen quarantaine geldt. De larven van de grote populierenboktor, hoornaarvlinder en wilgenhoutvlinder maken bijvoorbeeld ook boorgangen in het hout van de stam. Voor gedetailleerde informatie over hoe je de Aziatische boktor herkent (inclusief foto’s van verwante soorten) zie hier: https://www.nvwa.nl/documenten/plant/plantenpaspoort/opa/publicaties/anoplophora-chinensis-en-anoplophora-glabripennis<\/a> <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_35354075", "id": 35354075, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Verschillen tussen de Oost-Aziatische boktor (Citrus Longhorn Beetle (CLB)) links met ruwe basis van dekschild, en Aziatische Boktor (Asian Longhorn Beetle (ALB)) rechts met gladde basis van dekschild.", "sub_text": "Verschillen tussen de Oost-Aziatische boktor (Citrus Longhorn Beetle (CLB)) links met ruwe basis van dekschild, en Aziatische Boktor (Asian Longhorn Beetle (ALB)) rechts met gladde basis van dekschild.", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/1/5/3/730230_fullimage_verschillen%20tussen%20de%20oost-aziatische%20boktor%20en%20aziatische%20boktor.jpg", "width": 602, "height": 688, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Verschillen tussen de Oost-Aziatische boktor (Citrus Longhorn Beetle (CLB)) links met ruwe basis van dekschild, en Aziatische Boktor (Asian Longhorn Beetle (ALB)) rechts met gladde basis van dekschild.", "photographer": "Matteo Maspero", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [ "boktor", "verschillen" ] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Symptomen en schade <\/h2>

De boktorren eten bladeren en schillen van jonge takken. De larven zijn echter de échte boosdoeners: zij vreten zich een weg door het hout en richten daarmee grote schade aan aan de boom. Vreterij door larven kan de sapstroom in de boom verstoren en kan zorgen voor structurele zwakheden. Dit kan zich uiten in donkere plekken op de schors, afgestorven takken, slechte bladstand, en gevoeligheid voor windschade. Bij zware aantasting leidt dit uiteindelijk tot sterfte. De soort valt zowel gezonde als verzwakte bomen aan en kan zich ook nestelen in kleinere bomen zoals bonsai, jonge aanplant of bomen in potten.

In China, waar de boktor van nature voorkomt, veroorzaakt de Aziatische boktor schade aan windhagen, stadsbomen en plantages. De meest dramatische schade in China is gekoppeld aan een groot project in oostelijke delen van China waarbij bossen geplant werden om woestijnvorming tegen te gaan. Daarbij werden veelal Populus<\/em>-bomen geplant, die door slechte groeiomstandigheden en watertekorten extra verzwakt waren. Aziatische boktorren sloegen massaal toe en hebben miljoenen van de nieuw aangeplante bomen om zeep geholpen.<\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_35354987", "id": 35354987, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Schadepatroon van de Aziatische boktor (links) en haar larven (rechts).", "sub_text": "Schadepatroon van de Aziatische boktor (links) en haar larven (rechts).", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/5/8/f/730237_fullimage_schadepatroon%20van%20de%20aziatische%20boktor%20%28links%29%20en%20haar%20larven%20%28rechts%29.%20foto%E2%80%99s%20door%20matteo%20maspero.png", "width": 3761, "height": 1465, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Schadepatroon van de Aziatische boktor (links) en haar larven (rechts).", "photographer": "Matteo Maspero", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Waardplanten<\/h2>

De Aziatische boktor heeft een breed dieet, en eet bomen van ten minste 15 plantenfamilies. In het natuurlijke gebied wordt de Aziatische boktor voornamelijk gevonden op de genera Acer, Populus, Salix<\/em> en Ulmus<\/em>. In Europa heeft de Aziatische boktor volledige ontwikkeling (van ei tot adult) voltooid op de genera Acer, Aesculus, Alnus, Betula, Carpinus, Fagus, Fraxinus, Platanus, Populus, Prunus, Salix<\/em> en Sorbus<\/em>. De European and Mediterranean Plant Protection Organization (EPPO) houdt een lijst van waardplanten bij: https://gd.eppo.int/taxon/ANOLGL/hosts<\/a>

De top vijf genera waarop de soort in Europa wordt gevonden zijn: Acer, Betula, Salix, Aesculus <\/em>en Populus<\/em>. In het genus Populus bestaan gevoelige en minder gevoelige soorten, of dit ook geldt voor de andere genera is onbekend. <\/p>

Verspreiding<\/h2>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36295511", "id": 36295511, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "klik hier (https://gd.eppo.int/taxon/ANOLGL/distribution) voor een huidige verspreidingskaart.", "sub_text": "klik hier (https://gd.eppo.int/taxon/ANOLGL/distribution) voor een huidige verspreidingskaart.", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/a/7/1/732021_fullimage_verspreiding%20anolgl.png", "width": 778, "height": 440, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "klik hier (https://gd.eppo.int/taxon/ANOLGL/distribution) voor een huidige verspreidingskaart.", "photographer": "EPPO", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

Het oorspronkelijke leefgebied van de Aziatische boktor bestrijkt met name China en Korea. Verspreiding vindt plaats via invoer van bomen uit besmette gebieden. Ook vervoer van hout, bijvoorbeeld kisten en brandhout, kan verspreiding tot gevolg hebben. Vergeleken met de Oost-Aziatische boktor wordt de Aziatische boktor veel vaker in verpakkingshout gevonden. In de periode van 2010 tot 2019 is de Aziatische boktor maar liefst 72 keer in verpakkingshout onderschept in de EU (tegenover een enkele keer voor de Oost-Aziatische boktor).

De Aziatische boktor is aangetroffen in de VS, in Europa en in Libanon. In de VS is de voor het eerst in 1996 in New York opgedoken. In 2021 en 2022 wordt de soort in vier staten waargenomen, en worden stappen ondernomen om de uitbraken uit te roeien. Om verspreiding tegen te gaan worden burgers verzocht geen brandhout te vervoeren. <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_36297715", "id": 36297715, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Amerikaanse burgers worden met PR campagnes verzocht om geen brandhout te vervoeren. “Koop het lokaal. Verbrandt het lokaal.”", "sub_text": "Amerikaanse burgers worden met PR campagnes verzocht om geen brandhout te vervoeren. “Koop het lokaal. Verbrandt het lokaal.”", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/b/d/c/730238_fullimage_amerikaanse%20burgers%20worden%20met%20pr%20campagnes.jpg", "width": 602, "height": 300, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Amerikaanse burgers worden met PR campagnes verzocht om geen brandhout te vervoeren. “Koop het lokaal. Verbrandt het lokaal.”", "photographer": "USDA-APHIS.", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "

In Europa is de Aziatische boktor voor het eerst in 2001 in Duitsland aangetroffen op een vrachtwagen die gebruikt was om houten kratten met graniet van Chinese herkomst te vervoeren. De soort is op meerdere plaatsen in Duitsland gevonden, onder andere in de regio rondom Bonn (Nordrhein-Westfalen) dat dicht bij Nederland ligt. Daar is in 2005 een aantasting vastgesteld op Acer<\/em>-bomen, en werden in de jaren erop steeds nieuwe aangetaste bomen ontdekt, in totaal 40 bomen in de periode van 2005 tot 2012. Door vele bomen te vernietigen lijkt de uitbraak onder controle en er zijn sinds 2012 nog maar twee aangetaste bomen gevonden, in 2015 en 2017. Naast Duitsland is de soort aanwezig in verschillende plaatsen in Frankrijk, Italië en Zwitserland. <\/p>

In Nederland komt de soort momenteel niet voor, maar er zijn in het verleden wel incidenten geweest. De EPPO houdt de huidige verspreiding en een overzicht van meldingen in verschillende landen bij: https://gd.eppo.int/taxon/ANOLGL/distribution<\/a> <\/p>

Wat gebeurt er na een vondst?<\/h2>

De Aziatische boktor heeft een quarantainestatus. Dit betekent dat bij (vermoeden van) een vondst er een meldingsplicht geldt en dat er direct contact opgenomen moet worden met een keuringsdienst of de NVWA. Indien de vondst wordt bevestigd wordt gelijk alles op alles gezet om verdere verspreiding en vestiging te voorkomen. Er worden zones afgebakend; een besmette zone waar de aanwezigheid van het organisme is bevestigd en een bufferzone, om mogelijke verdere verspreiding zo veel mogelijk in te dammen. De maatregelen die vervolgens worden genomen in de afgebakende zones kunnen onder andere bestaan uit het vernietigen van planten en bomen en intensief monitoren op aanwezigheid van sporen van de boktor, zoals uitvlieggaten. Deze en andere mogelijke maatregelen, zoals vervoersverbod op bepaalde planten en/of groei substraten, vervallen alleen nadat een gebied officieel vrij is verklaard van het quarantaine organisme de NVWA.<\/p>

Als voorbeeld van wat er gebeurt na een vondst kunnen we kijken naar de uitbraak van 2012 in Winterswijk. Er werd melding gemaakt van een mogelijke uitbraak door een burger. In een boom (Acer platanoides<\/em>) in een woonwijk werden 40 uitvlieggaten en 12 larven geobserveerd, en in de omgeving werden 16 levende boktorren gevangen. In een straal van 100 meter rondom de boom zijn alle mogelijke waardplanten vernietigd en grondig doorzocht, waarbij geen nieuwe bevindingen werden gedaan. In een straal van 1 kilometer rondom de boom werd gedurende 4 jaar grondig gemonitord, waarbij bomen door klimmers doorzocht werden. Na vier jaar geen nieuwe vondsten gedaan te hebben heeft de NVWA verklaard dat de soort uitgeroeid was. <\/p>

Preventie<\/h2>

Preventie is een goede strategie om te voorkomen dat er meer incidenten plaatsvinden. Daarom heeft de EU strenge richtlijnen opgesteld voor de invoer van mogelijke waardplanten uit gebieden waar de soort voorkomt. Daarnaast geldt voor een deel van de waardplanten van de Aziatische boktor een algemeen invoerverbod. Ook voor hout gelden restricties, bij vervoer moet een fytosanitair certificaat meegeleverd worden waarin staat vermeld dat het hout uit een ziektevrij gebied komt. Dit moet vastgesteld zijn door de nationale plantenziektekundige dienst van het land van oorsprong. Dit geldt niet voor met hitte behandeld hout, dat voor minimaal 30 minuten tot 56 °C kerntemperatuur verwarmd is geweest. Het feit dat de soort alsnog onderschept wordt in (verpakkings)hout geeft aan dat de behandeling niet altijd voldoende is, of niet voldoende wordt toegepast.<\/p>

Ook binnen de EU gelden restricties voor vervoer van hout of planten vanuit afgebakende gebieden waar de soort gevonden is, dit is een gebied met een straal van 2 km rondom een vondst. <\/p>

De Belgische FAVV (Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen) heeft een samenvatting<\/a> van de maatregelen op een rijtje gezet.<\/p>

Meer weten?<\/h2>

Uitleg over welke typen gereguleerde organismen de plantgezondheidswetgeving kent kunt u lezen op: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/fytosanitaire-wetgeving-vanaf-14-december-2019/q-organismen<\/a><\/p>

Overzicht Aziatische boktorren NVWA:<\/p>