Anne staat in de productietuin van haar bedrijf Bodemzicht. Tussen de bedden met onder andere broccoli, bieten en sla liggen looppaden van houtsnippers. Ze bukt en schuift wat houtsnippers opzij. “Kijk”, wijst ze. “Allemaal schimmeldraden. En dat willen we graag zien in onze tuin. Veel schimmels in de bodem, want die zijn superbelangrijk. Zij zorgen voor onze planten.” <\/p>
Diverse organisaties vragen met ‘Samen voor grond’ om politieke actie voor een gezonde bodem. Inmiddels ondertekenden meer dan 400 uiteenlopende organisaties het manifest. Bodemzicht is medeondertekenaar van het manifest. En niet voor niks. <\/p>
Anne: “Ik ben er van overtuigd dat een gezonde bodem zorgt voor gezond bovengronds leven. En daarmee bijvoorbeeld ook voor een betere luchtkwaliteit. Alles begint bij een gezonde bodem. Alle uitdagingen waar we voor staan, zijn terug te brengen tot die bodem. Denk aan de klimaatverandering, de afname in biodiversiteit, het teveel aan CO2 en stikstof. Als we beter voor onze bodem zorgen, kunnen we in al die problematieken stappen zetten.” <\/p>
Volgens de ondertekenaars van het manifest moet de bodem hoognodig op de politieke agenda. Anne stelt: ”Een vitale bodem gaat ons allemaal aan. Van bank tot supermarkt, van consument tot boer. We zijn allemaal afhankelijk van die bodem. Zonder bodem geen leven. Zonder bodem geen voedsel. Ik gun iedere consument eerlijk voedsel. Ik gun iedere boer een eerlijk bestaan en een eerlijk inkomen. Maar daar is een vitale bodem voor nodig.” <\/p>
“Waar de politiek voor moet zorgen, is een bodemvisie,” duidt Anne. “Waar willen we met z’n allen naar toe als het om de bodem gaat? En wanneer willen we daar zijn?” Anne ziet het liefst die gezonde bodem in heel Nederland al in 2030. “En dan graag in die visie ook een ambitieuze tussenstap voor 2025. Dan kunnen we zien hoe ver we zijn.” Volgens Anne is 2030 haalbaar. “Het mooie is: bodemkwaliteit gaat snel achteruit, maar kun je ook snel weer opbouwen.” <\/p>
Maar nu de hamvraag: wat is een gezonde en vitale bodem? Anne geeft vlot antwoord: “Dat is een diepe bodem, ongeveer een meter, met veel bodemleven. Met zo’n bodem kunnen we een toekomstbestendige landbouw opbouwen.” Anne zit aan een tafeltje voor het kantoor op haar bedrijf Bodemzicht met de herfstzon op haar gezicht. Ze maakt een weidse beweging met haar armen. “En precies dat willen we hier op Bodemzicht laten zien.” <\/p>
Anne en haar partner Ricardo zijn anderhalf jaar geleden gestart met Bodemzicht. “Omdat we niet willen afwachten, maar iets willen dóen.” Met een uitgekiend bedrijfsplan wonnen zij een Europese competitie voor regeneratieve agroforestry en kregen daarmee een startersfinanciering. Met die financiering kon het jonge stel aan de slag op een gedeelte van landgoed Grootstal in Malden. Daar boeren zij op een regeneratieve manier. “Wat regeneratief is? Voor mij is dat het maken van ecologische én economische én sociale winst. In de boerenpraktijk betekent dat altijd vertrekken vanuit de bodem en deze actief herstellen en verbeteren. Zodat we hier uiteindelijk een vitale bodem en een gezonde bedrijfsvoering hebben.” <\/p>
In de tuin van Bodemzicht wordt niet geploegd en niet geschoffeld. Het is een zogenaamde ‘no dig market garden’. Anne lacht: “Daar moeten we nog eens een goede Nederlandse naam voor verzinnen.” <\/p>
Anne legt uit: “Met ploegen en schoffelen verstoren we het bodemleven. En dat willen we juist niet, anders trekken we telkens het bodemleven over de kop.” Toen Anne en Ricardo hier begonnen, introduceerden ze een ruime laag compost, houtsnippers en microben. “Die microben? We haalden gewoon een handje aarde uit het bos hier verderop.” Het resultaat mag er zijn. ”Goede opbrengsten, een actief bodemleven en het barst van de schimmels die voor onze planten zorgen”, somt Anne op. <\/p>
Door de planten dicht op elkaar te plaatsen, zorgen Anne en Ricardo voor een hoge productie per m2. Kale productiebedden zijn er niet, direct na de oogst wordt een volgend gewas geplant. “We houden graag de bodem zoveel mogelijk bedekt.” <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_745655", "id": 745655, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Ingang van de tuin Bodemzicht", "sub_text": "Ingang van de tuin Bodemzicht", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/7/9/7/2758_fullimage_ingang%20tuin.jpg", "width": 1280, "height": 720, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Ingang van de tuin Bodemzicht", "photographer": "© Kirsten van Valkenburg", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [ "tuin", "ingang", "bodemzicht" ] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "
<\/p>
Behalve de tuin bestaat Bodemzicht uit 5 ha grasland. Grasland? Het ziet eruit als een prairie met verdroogde hoge stengels. Anne lacht: “En dat in Nederland!” Maar dan serieus: “Die lange stengels zien we graag. Ze vangen CO2 af voor hun eigen groei, maar nemen altijd meer op dan ze nodig hebben. Het overschot scheiden ze uit als suikers in de bodem. Hoe langer het gras, hoe meer CO2 wordt afgevangen.” <\/p>
Het grasland bestond uit volledig rietzwenkgras en de voorganger gebruikte het voor de productie van kuilgras. Toen Bodemzicht startte, waren er veel kale plekken, kort gras en beperkt bodemleven. Anne: “Waar we nu mee bezig zijn is bodemherstel, want we hebben grote plannen voor dit stukje land.” <\/p>
Voor het herstellen van de bodem van het grasland schakelen Anne en Ricardo de hulp in van kippen. Zij begrazen in kleine gedeelten het grasland. Anne en Ricardo verplaatsen de netten waartussen de dieren rondlopen als ongeveer 80% van het hoge gras is platgetrapt. In het groeiseizoen is dat soms iedere dag, in de winter elke 4 of 5 dagen. Zo gaan de dieren het complete weiland door, om overal te zorgen voor bodemherstel. <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_745657", "id": 745657, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Eieren rapen uit de mobile kippenkar", "sub_text": "Eieren rapen uit de mobile kippenkar", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/6/2/9/2788_fullimage_eieren%20rapen.jpg", "width": 1280, "height": 720, "focuspoint-x": -1, "focuspoint-y": -1, "alternative_text": "Eieren rapen uit de mobile kippenkar", "photographer": "© Kirsten van Valkenburg", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [ "uit", "de", "mobiele", "kippenkar", "eieren", "rapen" ] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "
<\/p>
In korte tijd betreden, poepen en eten de kippen hun stukje grasland intensief. Ze trappen het hoge gras plat. Dat platgetrapte gras is samen met de kippenmest voeding voor het bodemleven. En als je verder kijkt dan het hoge gras, zie je weer nieuwe grassprieten. “Doordat de kippen het lange gras plattrappen, komt er weer licht voor nieuwe grasgroei. En dat is precies wat we willen”, legt Anne uit. <\/p>
De kippen zijn in een jaar tijd op alle plekken van het weiland geweest. “Er zijn nu veel minder kale plekken dan voorheen, het gras is hoger en we zien hier nu zo’n 20 verschillende grassoorten,” vertelt Anne. “Allemaal tekenen van bodemherstel.” <\/p>" } , { "type": "image", "identifier": "element_745659", "id": 745659, "alignment": "CLEAR", "alternative_text": "Het effect van hoge graasdruk is zichtbaar", "sub_text": "Het effect van hoge graasdruk is zichtbaar", "image": { "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/2/0/b/3026_fullimage_effect%20graasdruk.jpg", "width": 1280, "height": 720, "focuspoint-x": 556, "focuspoint-y": 393, "alternative_text": "Het effect van hoge graasdruk is zichtbaar", "photographer": "© Kirsten van Valkenburg", "photographer_hyperlink": "", "photo_license": "", "photo_license_hyperlink": "", "source_info": "", "source_info_hyperlink": "", "keywords": [ "van", "hoge", "het", "effect", "graasdruk", "zichtbaar", "is" ] }, "link": {} } , { "type": "text", "html": "
<\/p>
Als de bodem voldoende is hersteld, planten Anne en Ricardo hier een voedselbos met verschillende soorten notenbomen, bessen en andere vruchten. Tegen de tijd dat het bos gaat produceren, zijn mensen uit de buurt welkom om te oogsten. Ze picknicken tegen betaling, waarbij ze hun eigen eten plukken en rapen in het voedselbos. “Binnen regeneratieve landbouw is ook het sociale aspect belangrijk. We willen dit mooie landschap niet voor onszelf houden, we willen anderen er ook van laten genieten.” <\/p>
Volgens Anne is regeneratieve landbouw niet de enige manier om weer tot een gezonde bodem te komen. “Maar in mijn optiek wel de snelste.” Hoe maak je dat duidelijk aan de rest van landbouwend Nederland? “We zijn niet gestart om anderen te overtuigen, we willen overtuigend zijn in wat we doen.” <\/p>
Anne’s mailbox puilt uit van verzoeken om rondleidingen. “Albert Heijn, LTO. Ze komen hier allemaal. Ze willen graag zien en horen wat wij doen. En dat vertel ik graag. Maar ik wil mijn verhaal niet opdringen aan een andere boer. Wie ben ik om hem of haar te vertellen hoe ze moeten boeren? Ik ken die boer niet, ik ken zijn achtergrond niet, ik weet niet wat hij wel en niet belangrijk vindt.” Anne schudt haar hoofd. “Weet je, een manier van boeren moet bij je passen. Wij stellen de bodem op ons bedrijf centraal. En dat past heel erg bij ons.” <\/p>" } ] }, { "area": "sources", "title": "Bronnen", "elements": [ { "type": "text", "html": "