{
  "type": "mediaitem", 
	"identifier": "mediaitem_2120",
      "subtype": "wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "title": "Essentak&shysterfte",  
  "navtitle": "",
  "url": "/nl/groenkennisnet/dossier/essentaksterfte-dossier",            
  "language": "nl_NL",
	"sections":			
			[
  {
    "identifier": "pagesection_145298",
    "title": "GKN Configuratie",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145298&tsobjectid=145298"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145419",
    "title": "GKN Menu",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145419&tsobjectid=145419"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145379",
    "title": "GKN Footer logo's",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145379&tsobjectid=145379"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145248",
    "title": "GKN Footer",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145248&tsobjectid=145248"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145401",
    "title": "GKN Footer legal",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145401&tsobjectid=145401"
  }
],
      "metadata" : {
  "id": 18705,
  "identifier": "mediaitem_2120",
  "contenttype": "wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "contenttype_title": "contenttype_wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "url": "/nl/groenkennisnet/dossier/essentaksterfte-dossier",
  "title": "Essentak&shysterfte",
  "lead": "Sinds 2010 is essentaksterfte, ook wel essensterfte, in Nederland waargenomen. Deze ziekte wordt veroorzaakt door de uit Azië afkomstige schimmel Hymenoscyphus fraxineus (oude naam: Chalara fraxinea). Essentaksterfte is nu door heel Nederland en Noord-West Europa verspreid. Op dit moment is er nog geen adequate oplossing om de ziekte te bestrijden.\nHet is belangrijk om de es te behouden omdat de inheemse es, die erg gevoelig is voor de ziekte, van grote waarde is voor de biodiversiteit en een belangrijke gebruiksboom is.",
  "leadimage": {
    "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/f/5/c/2627_fullimage_essenblad.jpg",
    "width": 1280,
    "height": 853,
    "focuspoint-x": -1,
    "focuspoint-y": -1,
    "alternative_text": "",
    "photographer": "",
    "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/vjgalaxy-8110364/",
    "photo_license": "Pixabay License",
    "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license/",
    "source_info": "",
    "source_info_hyperlink": "",
    "keywords": []
  },
  "publication_date": "2021-09-13T10:48+02:00",
  "lastmodified_date": "2025-10-01T12:25+02:00",
  "expiration_date": "",
  "tags": [
    "gkn_home",
    "gkn_groenvoorziening",
    "gkn_terreinbeheer",
    "Dossier",
    "Dutch",
    "gkn_boomverzorging",
    "webi_invasieveexoten"
  ],
  "copyright": "",
  "external_id": "",
  "item_metadata": {
    "contentsubtype": "Dossier",
    "theme": [
      "gkn_home",
      "gkn_groenvoorziening",
      "gkn_boomverzorging",
      "gkn_terreinbeheer"
    ],
    "keywords": [],
    "video_header": "https://www.youtube.com/watch?v=pze4V8Sjlrs",
    "gkn_organization": {
      "title": "Groen Kennisnet",
      "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/groen-kennisnet-organisatie"
    },
    "contactperson": {
      "title": "Redactie Groen Kennisnet",
      "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/redactie-groen-kennisnet"
    },
    "experts": [{
      "title": "Jelle Hiemstra",
      "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/jelle-hiemstra"
    }],
    "link_extra_image": "",
    "last_update": ""
  }
},
					"contents": [
						{
						"area": "beginhier",
						"title": "Begin hier",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/1/8/2/4065_fullimage_fraxinus-excelsior-g9486e9c1a_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 960,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Es boom - WikimediaImages via Pixabay",
  "photographer": "WikimediaImages",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/users/wikimediaimages-1185597/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/photos/fraxinus-excelsior-ash-european-ash-844653/",
  "keywords": [
    "Es",
    "essen",
    "boom",
    "fraxinus",
    "veld",
    "gras",
    "sloot"
  ]
},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_545782",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1224613",
      "1165084",
      "551760",
      "495784"
    ]
  }
}  
							,
							        {
  "id": 545783,
  "url": "https://api.groenkennisnet.nl/web/searchretrieve/v1/json",
  "type": "search_retrieve_query",
  "title": "Nieuwsberichten van Groen Kennisnet",
  "query": "{\r\n&#034;search&#034;: {\r\n&#034;types&#034;: [&#034;wmammodularcontent_gkn_news&#034;],\r\n&#034;from&#034;: 1,\r\n&#034;to&#034;: 3,\r\n&#034;wmamodularcontent0gkn_news0related_dossier_raw&#034;: &#034;mediaitem-2120&#034;,\r\n&#034;sortBy&#034;: &#034;publicationDate&#034;,\r\n&#034;sortOrder&#034;: &#034;desc&#034;\r\n}\r\n}",
  "frontendPresentation": "default",
  "useSSL": "true"
}
									]
						},
						{
						"area": "symptomen",
						"title": "Symptomen",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "De schimmel infecteert de bomen via het blad. De eerste symptomen zijn bladvlekjes gevolgd door verkleuring van de nerven, en het geheel of gedeeltelijk afsterven van het blad. ","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/4/1/b/3797_fullimage_leaves-g9e027aeff_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Es bladeren zon - Hans via Pixabay",
  "photographer": "Hans",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/users/hans-2/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/photos/leaves-green-tree-ash-common-ash-141567/",
  "keywords": [
    "es",
    "essen",
    "blad",
    "bladeren",
    "boom",
    "bomen",
    "fraxinus"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>Verdere aantasting is te herkennen aan donkere verkleuringen in de bast, beginnend bij de bladaanzet en takaanzet. Onder de schors is duidelijk te zien dat de bast afgestorven is. Bij uitbreiding rond de tak, sterft het topdeel van de tak af. Bij een ernstigere vorm van aantasting kan dit uiteindelijk leiden tot het afsterven van de gehele boom.<\/p><p>De aantasting treedt vooral op in jonge essenaanplant, in de uitloop van afgezette essenstobben in hakhout en in gedunde essenopstanden. Oudere essen kunnen echter ook aangetast worden in kroon- en stronkuitlopers.<\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545786",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "12013",
      "1232098",
      "647805",
      "987891"
    ]
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545787",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "Meer bronnen over essentaksterfte",
    "gkz_search_query": "https://library.wur.nl/WebQuery/gkn3?q=essentaksterfte&wq_srt_desc=score"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "gevoeligheidvandesoorten",
						"title": "Gevoeligheid van de soorten",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "Niet alle soorten en ook niet alle cultivars worden aangetast door de schimmel. Uit onderzoek is duidelijk geworden dat de schimmel zich verspreidt via sporen in de lucht en vaak over grote afstanden. Er zijn ook aanwijzingen dat sterke snoei de essen extra gevoelig maakt voor de infectie.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/6/2/5/3548_fullimage_fraxinus-excelsior-g4e53c11f0_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 960,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Es blad - WikimediaImages via Pixabay",
  "photographer": "WikimediaImages",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/users/wikimediaimages-1185597/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/photos/fraxinus-excelsior-ash-common-ash-844492/",
  "keywords": [
    "es",
    "essen",
    "blad",
    "bladeren",
    "boom",
    "bomen",
    "fraxinus"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>Aantastingen door de schimmel zijn bekend bij de volgende soorten essen:<\/p><ul><li><em>Fraxinus excelsior <\/em>(gewone of Europese es). Deze es is veruit het meest aangeplant in Nederland.<\/li><li><em>Fraxinus angustifolia<\/em> (smalbladige es). Deze es wordt veel in stedelijk gebied geplant.<\/li><li><em>Fraxinus nigra<\/em> (zwarte es).<\/li><\/ul><p>De pluimes (<em>F. ornus<\/em>) en Mantsjoerijse es (<em>F. mandshurica<\/em>) worden als weinig tot niet gevoelig gezien en ook de Amerikaanse es (<em>F. americana<\/em>) en zachte es (<em>F. pennsylvanica<\/em>) zouden minder gevoelig zijn dan de gewone es.<br><br>Binnen de soorten zijn ook verschillen in gevoeligheid tussen cultivars waargenomen, zo zijn de cultivars van <em>Fraxinus excelsior<\/em>, de goudes 'Jaspidea' en de treures 'Pendula' zeer gevoelig voor aantasting door de schimmel.<br><\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545790",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1164896",
      "1269030",
      "1027525",
      "1278487"
    ]
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545791",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "Meer bronnen over essentaksterfte",
    "gkz_search_query": "https://library.wur.nl/WebQuery/gkn3?q=essentaksterfte&wq_srt_desc=score"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "maatregelen",
						"title": "Maatregelen",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "Voor de bestrijding van essentaksterfte zijn nog geen maatregelen gevonden. ","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/d/5/d/3727_fullimage_ash-g7ac6f5b9e_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Es zaden - manfredrichter via Pixabay",
  "photographer": "manfredrichter",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/manfredrichter-4055600/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/as-vliegende-zaden-winter-bruin-4018430/",
  "keywords": [
    "Es",
    "Fraxinus",
    "zaad",
    "zaden",
    "vliegen",
    "vliegende",
    "winter",
    "bruin",
    "tak"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>Om groenbeheerders tegemoet te komen hoe om te gaan met essentaksterfte, heeft het Bosschap in samenwerking met Wageningen University &amp; Research en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) beheeradvies opgesteld voor de Nederlandse situatie. Dit heeft geresulteerd in het praktijkadvies&nbsp;Essentaksterfte.<\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545794",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1035284",
      "998451",
      "1300615",
      "1314037"
    ]
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545795",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "Meer bronnen over essentaksterfte",
    "gkz_search_query": "https://library.wur.nl/WebQuery/gkn3?q=essentaksterfte&wq_srt_desc=score"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "onderzoek",
						"title": "Onderzoek",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "Onderzoek beperkt zich vooralsnog tot fundamenteel onderzoek naar biologie van de schimmel, of de schimmel in combinatie met andere aantastingen voorkomt en naar resistentie.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/9/7/0/3167_fullimage_ash-g3aae6b450_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 960,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Es bladeren - Hans via Pixabay",
  "photographer": "Hans",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/users/hans-2/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/photos/ash-tree-leaves-branches-green-10440/",
  "keywords": [
    "boom",
    "bomen",
    "blad",
    "bladeren",
    "es",
    "essen",
    "fraxinus",
    "tak",
    "takken"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>Vanuit de Europese Unie wordt er via COST Actie Fraxback (FP-1103) door diverse landen aan onderzoek gewerkt, waar ook Nederland bij betrokken is.&nbsp;Ook is er een veredelingsprogramma opgezet, wordt er onderzocht of sanitaire maatregelen de ziekte onder controle kunnen houden en of natuurlijke selectie gezonde bomen kan opleveren. In Nederland is resistentieonderzoek gedaan met de Europese es,&nbsp;<em>Fraxinus excelsior<\/em>, door Wageningen Universiteit.<\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545798",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1251117",
      "1024322",
      "877672",
      "1301589"
    ]
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545799",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "Meer bronnen over essentaksterfte",
    "gkz_search_query": "https://library.wur.nl/WebQuery/gkn3?q=essentaksterfte&wq_srt_desc=score"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "video's",
						"title": "Video's",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_video", "name": "contenttemplate_video"},"background": false,"contentarea_leadtext": "","image": {"error": "no image selected"},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_545801",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "'Essentaksterfte vernietigt negen op de tien bomen'",
    "source": "Omroep Flevoland",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=ONrOnmJs7gY",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545802",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "Vroege Vogels - Gezonde essen infecteren",
    "source": "Vroege Vogels",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=qfXDkP7MM-Y",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_545803",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "",
    "gkz_search_query": ""
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "content2",
						"title": "Meer informatie",
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<h2 class=\"rte_dummy_paragraph\" data-wm-anchor-id=\"Aanvullende_informatie-anchor\">Aanvullende informatie<\/h2>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545806",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Rassenlijst voor bomen: Fraxinus excelsior",
    "link_url": "http://www.rassenlijstbomen.nl/nl/Home/Soorten/Soorten-details.htm?dbid=739&typeofpage=2142256"
  }
}  
									,
									{
  "type": "text",
  "html": "<h2 data-wm-anchor-id=\"Organisaties-anchor\">Organisaties<\/h2>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_545808",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Geef jouw waarneming van Essentaksterfte hier door",
    "link_url": "http://www.essentaksterfte.nu/"
  }
}  
					]
		}
		]			
}