{
  "type": "mediaitem", 
	"identifier": "mediaitem_1963",
      "subtype": "wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "title": "De wolf in Nederland",  
  "navtitle": "",
  "url": "/nl/groenkennisnet/dossier/de-wolf-in-nederland-dossier",            
  "language": "nl_NL",
	"sections":			
			[
  {
    "identifier": "pagesection_145298",
    "title": "GKN Configuratie",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145298&tsobjectid=145298"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145419",
    "title": "GKN Menu",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145419&tsobjectid=145419"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145379",
    "title": "GKN Footer logo's",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145379&tsobjectid=145379"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145248",
    "title": "GKN Footer",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145248&tsobjectid=145248"
  },
  {
    "identifier": "pagesection_145401",
    "title": "GKN Footer legal",
    "link": "/nl/groenkennisnet/paginasectie?pagesectionid=145401&tsobjectid=145401"
  }
],
      "metadata" : {
  "id": 18548,
  "identifier": "mediaitem_1963",
  "contenttype": "wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "contenttype_title": "contenttype_wmammodularcontent_gkn_dossier",
  "url": "/nl/groenkennisnet/dossier/de-wolf-in-nederland-dossier",
  "title": "De wolf in Nederland",
  "lead": "In heel Europa is de wolf aan een opmars bezig. Deze terugkeer roept zowel interesse als bezorgdheid op. Hoe leven wolven? Wat betekent hun aanwezigheid voor onze natuur en landbouw? Dit dossier biedt informatie over de wolf in Nederland, inclusief hun gedrag, leefgebied, en de uitdagingen en kansen die hun aanwezigheid met zich meebrengt.",
  "leadimage": {
    "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/4/3/1/cid18548_1757938056237_cid598704_Wolf.jpg",
    "width": 1280,
    "height": 853,
    "focuspoint-x": -1,
    "focuspoint-y": -1,
    "alternative_text": ""
  },
  "publication_date": "2021-08-25T09:05+02:00",
  "lastmodified_date": "2026-01-29T11:08+02:00",
  "expiration_date": "",
  "tags": [
    "gkn_home",
    "gkn_terreinbeheer",
    "Dossier",
    "Dutch",
    "gkn_schapenhouderij"
  ],
  "copyright": "",
  "external_id": "",
  "item_metadata": {
    "contentsubtype": "Dossier",
    "theme": [
      "gkn_home",
      "gkn_terreinbeheer",
      "gkn_schapenhouderij"
    ],
    "keywords": [],
    "video_header": "https://youtu.be/pIfSOBjjhrk",
    "gkn_organization": {
      "title": "Groen Kennisnet",
      "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/groen-kennisnet-organisatie"
    },
    "contactperson": {
      "title": "Redactie Groen Kennisnet",
      "url": "/nl/groenkennisnet/nieuwsitem/redactie-groen-kennisnet"
    },
    "experts": [
      {
        "title": "Hugh Jansman",
        "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/hugh-jansman"
      },
      {
        "title": "Edgar van der Grift",
        "url": "/nl/groenkennisnet/persoon/edgar-van-der-grift"
      }
    ],
    "link_extra_image": "",
    "last_update": "2026-01-29T00:00+02:00"
  }
},
					"contents": [
					{
						"area": "main",
						"title": "Main",
						"elements": [
									]
						},
						{
						"area": "beginhier",
						"title": "Begin hier",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/5/1/b/3211_fullimage_wolf-1514769_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Huilende wolf - Pixel-mixer via Pixabay",
  "photographer": "Pixel-mixer",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/pixel-mixer-1197643/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/wolf-gehuil-wolf-gehuil-1514769/",
  "keywords": [
    "gehuil",
    "bos",
    "wolven"
  ]
},
						"elements": [
							        {
  "id": 535451,
  "url": "https://api.groenkennisnet.nl/web/searchretrieve/v1/json",
  "type": "search_retrieve_query",
  "title": "Nieuwsberichten van Groen Kennisnet",
  "query": "{\r\n&#034;search&#034;: {\r\n&#034;types&#034;: [&#034;wmammodularcontent_gkn_news&#034;],\r\n&#034;from&#034;: 1,\r\n&#034;to&#034;: 3,\r\n&#034;wmamodularcontent0gkn_news0related_dossier_raw&#034;: &#034;mediaitem-1963&#034;,\r\n&#034;sortBy&#034;: &#034;publicationDate&#034;,\r\n&#034;sortOrder&#034;: &#034;desc&#034;\r\n}\r\n}",
  "frontendPresentation": "default",
  "useSSL": "true"
}
									]
						},
						{
						"area": "kernpublicaties",
						"title": "Kernpublicaties",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/5/1/b/3211_fullimage_wolf-1514769_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Huilende wolf - Pixel-mixer via Pixabay",
  "photographer": "Pixel-mixer",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/pixel-mixer-1197643/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/wolf-gehuil-wolf-gehuil-1514769/",
  "keywords": [
    "gehuil",
    "bos",
    "wolven"
  ]
},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535453",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1494302",
      "1262347",
      "1413258",
      "1414021"
    ]
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "wettelijkebescherming",
						"title": "Wettelijke bescherming",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "De status van de wolf is in december 2024 veranderd van \"strikt beschermd\" naar \"beschermd\" in Europa. Er komen in de toekomst ruimere regels rondom het afschieten van problematische wolven. De wettelijke bescherming van de wolf is een taak van de Rijksoverheid. De uitvoering van het natuurbeleid ligt grotendeels bij de provincies.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/e/8/d/3764_fullimage_wolf-1583200_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Wolf - Pixel-mixer via Pixabay",
  "photographer": "Pixel-mixer",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/pixel-mixer-1197643/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/wolf-roofdier-europese-wolf-1583200/",
  "keywords": [
    "roofdier",
    "bos",
    "wolven"
  ]
},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535455",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1471708",
      "1207809",
      "1475581",
      "1212599"
    ]
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "hoeherkenjeeenwolf?",
						"title": "Hoe herken je een wolf?",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "Honden stammen van wolven af en de diersoorten hebben een grote genetische overlap. Vooral hondenrassen als husky, malamut, laika en sommige kruisingen met herdershonden vertonen sterke gelijkenissen met de wolf. Maar er zijn verschillen.","image": {"error": "no image selected"},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>De kop en snuit van een wolf zijn breed. De oren hebben een afgeronde top en staan ver uit elkaar. De poten staan recht onder de vrij diepe borst. Honden hebben meestal een smallere borst, waarbij de poten meer aan de zijkant lijken te staan.<\/p><p>De wolf draagt zijn staart recht en naar beneden. Het einde van de staart is vaak donkergekleurd. De uitwerpselen van een wolf bevatten stukjes bot, hoefjes en haren. De uitwerpselen zijn meer dan 2,5 centimeter dik en 20 centimeter lang. Verse uitwerpselen zijn zwart, oudere zijn grijs of wit.<\/p>"
}
									]
						},
						{
						"area": "watmoetjedoenalsjeeenwolftegenkomt?",
						"title": "Wat moet je doen als je een wolf tegenkomt?",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_video", "name": "contenttemplate_video"},"background": false,"contentarea_leadtext": "","image": {"error": "no image selected"},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535459",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "Wat moet je doen als je een wolf tegenkomt?",
    "source": "OERRRR",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=JaH8jx_9EmE",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535460",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "Wat moet je doen als je hond een wolf tegenkomt?",
    "source": "Omroep Gelderland",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=-CO8sG1rOyE",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535461",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "NOS: Hoe gevaarlijk is de wolf? En wat als je er een tegenkomt?",
    "link_url": "https://nos.nl/artikel/2529408-hoe-gevaarlijk-is-de-wolf-en-wat-als-je-er-een-tegenkomt"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "wolfenvee",
						"title": "Wolf en vee",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "Boeren of herders die vee verliezen aan een wolf, krijgen compensatie uit het Faunafonds. Daarin voorziet de Flora- en faunawet. Schade is ook te voorkomen met behulp van preventieve maatregelen.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/f/f/5/3567_fullimage_grazing-sheep-77357_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "2 Schaap - music4life via Pixabay",
  "photographer": "music4life",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/music4life-19559/",
  "photo_license": "Pixabay licence",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license-summary/",
  "source_info": "Pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/grazende-schapen-schaap-kudde-77357/",
  "keywords": [
    "schapen",
    "grasveld",
    "weiland",
    "grazen",
    "eten"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>Omdat de wolf een beschermde diersoort is in Nederland is het ook mogelijk voor het Faunafonds om tegemoetkomingen in schade door wolven te verlenen als zich schade voordoet.&nbsp;<\/p><p>Effectieve maatregelen om schade van de wolf aan vee te voorkomen zijn o.a. elektrische rasters, kuddewaakhonden, de dieren ’s nachts op stal zetten of binnen een kleinere veilige nachtweide houden.<\/p><p>Ook het toevoegen van rammen aan de kudde zal de weerbaarheid van de kudde vergroten.<\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_535464",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1003594",
      "1228803",
      "1007962",
      "1007963"
    ]
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535465",
  "type": "modularcontent",
  "GKZ_searchelementquery": {
    "gkz_linktext": "Meer publicaties uit de Kennisbank",
    "gkz_search_query": "https://library.wur.nl/WebQuery/gkz-master?q=wolf*%20OR%20wolven%20AND%20vee*%20OR%20(schapen*%20OR%20schaap*%20OR%20bescherming%20OR%20schade%20OR%20predatie)%20NOT%20varken*%20NOT%20koe*&wq_srt_desc=score&wq_ofs=10&wq_max=10"
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "wolfwerendwerken:elektrischafrasteren",
						"title": "Wolfwerend werken: elektrisch afrasteren",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "Elektrische afrastering biedt de grootste kans om je vee te beschermen tegen de wolf. Het is belangrijk om deze regelmatig na te lopen en zo de wolf geen kans te geven. ","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/2/c/c/3480_fullimage_wolf-gbdbfba6ef_1280.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Wolf in het bos - Insa Osterhagen via Pixabay",
  "photographer": "Insa Osterhagen",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/insapictures-8883526/",
  "photo_license": "Pixabay License",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/terms/",
  "source_info": "pixabay",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/wolf-close-up-woud-natuur-3601665/",
  "keywords": [
    "wolf",
    "bos",
    "natuur",
    "dier",
    "wild"
  ]
},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535467",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1480307",
      "1407860",
      "1405168",
      "1203909"
    ]
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "probleemwolf",
						"title": "Probleemwolf",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "Hoewel de wolf van nature schuw en conflictmijdend is, is het ook een nieuwschierig dier. Wanneer een wolf niet langer mensenschuw is - bijvoorbeeld omdat de wolf door wandelaars gevoerd is - kan die wolf problematisch gedrag gaan vertonen.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/8/0/6/2754_fullimage_wolf.jpg",
  "width": 1280,
  "height": 853,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "Wolf - raincarnation40 via Pixabay",
  "photographer": "raincarnation40",
  "photographer_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/users/raincarnation40-747390/",
  "photo_license": "Pixabay License",
  "photo_license_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/service/license/",
  "source_info": "",
  "source_info_hyperlink": "https://pixabay.com/nl/photos/wolf-roofdier-jager-canis-lupus-635063/",
  "keywords": [
    "wolven",
    "wolf",
    "roofdier"
  ]
},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535469",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1473944",
      "1031333",
      "1413306",
      "1474736"
    ]
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "verspreidingineuropa",
						"title": "Verspreiding in Europa",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": true,"contentarea_leadtext": "Alle Europese landen tekenden in 1982 de Bern-conventie om, naast veel andere soorten, de wolf te beschermen. Inmiddels heeft de wolf zich in veel Europese landen weer kunnen vestigen. De grootste wolfpopulaties komen voor in Spanje, Itali\u00EB, Duitsland en Frankrijk.","image": {"error": "no image selected"},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<h3 data-wm-anchor-id=\"Eeuwen_van_vervolging-anchor\">Eeuwen van vervolging<\/h3><p>In heel Europa kwamen vroeger wolven voor. Maar mensen zagen wolven als bedreiging of concurrent en gingen ze steeds intensiever vervolgen. In de loop van de 18de en 19de eeuw verdween de wolf uit Nederland, eerst in het westen en in 1775 uit Utrecht. De laatste wolf in Limburg werd in 1869 doodgeschoten. Twee decennia later was de wolf ook in België en in de Eifel (Duitsland) uitgestorven. Uiteindelijk werd de wolf teruggedrongen tot het voormalige Oostblok en de gebergtes van Italië en Spanje.<\/p><h3 data-wm-anchor-id=\"Wolf_trekt_westwaarts-anchor\">Wolf trekt westwaarts<\/h3><p>In 1998 werd in Oost-Duitsland een eerste roedel wolven waargenomen, net als in West-Polen. Deze wolvenpopulaties hebben zich sindsdien steeds verder uitgebreid. Jonge wolven verlaten hun geboorteroedel na 1 tot 2 jaar. De zoektocht naar een eigen leefgebied duurt maanden en brengt ze meestal tot zo’n 200 kilometer ver. <\/p>"
}
									]
						},
						{
						"area": "hoedewolfzichdoornederlandverspreidde",
						"title": "Hoe de wolf zich door Nederland verspreidde",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_dossier", "name": "contenttemplate_dossier"},"background": false,"contentarea_leadtext": "Sinds 2017 zijn er continu wolven in Nederland, maar pas sinds begin 2019 is er een wolf meer dan zes maanden aanwezig in ons land. Dat betekent dat deze wolvin de eerste gevestigde wolf in Nederland is na ongeveer 150 jaar. Ondertussen hebben op de Veluwe en oost-Nederland meerdere roedels hun plek gevonden.","image": {
  "source": "https://api.groenkennisnet.nl/upload_mm/2/0/d/3788_fullimage_schermafbeelding%202025-10-20%20115005.png",
  "width": 1024,
  "height": 577,
  "focuspoint-x": -1,
  "focuspoint-y": -1,
  "alternative_text": "",
  "photographer": "",
  "photographer_hyperlink": "",
  "photo_license": "Wageningen University & Research",
  "photo_license_hyperlink": "",
  "source_info": "Wolf in bosrand",
  "source_info_hyperlink": "https://brandportal.wur.nl/l/78acb8ed07375bee/",
  "keywords": [
    "wolf",
    "bos",
    "terreinbeheer",
    "wolven",
    "dier",
    "wild",
    "roofdier",
    "predatie",
    "wildernis"
  ]
},
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<p>In Nederland hebben inmiddels een tiental wolvenroedels zich gevestigd. Daarnaast zijn er in Duitsland enkele roedels actief die met regelmaat de Nederlandse grens oversteken. Maar de vestiging van de wolf in Nederland ging niet zonder slag of stoot. Een korte geschiedenis: <\/p><p>In februari 2019 is geconstateerd dat er op de noordelijke Veluwe al 6 maanden een wolvin verblijft. Daarmee is de wolf officieel gevestigd in ons land, voor de eerste keer sinds 150 jaar. In de loop van 2019 heeft zich daar nog een andere wolf gevestigd en in de zomer hebben deze twee wolven drie welpen gekregen. Sinds eind 2019 worden er in de provincies Friesland, Drenthe, Noord-Brabant en Gelderland steeds vaker schapen doodgebeten door wolven. Dit zorgt voor veel onrust onder herders en boeren. De provincies helpen waar mogelijk met maatregelen om het vee te beschermen. Buitengewoon opsporingsambtenaren (boa &amp; apos's) moeten voorkomen dat er op de wolven wordt gejaagd.<\/p><p>Benieuwd naar actuele waarnemingen van wolven in Nederland? Op&nbsp;<a href=\"https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/?doss=75\" title=\"https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/?doss=75\" aria-label=\"Nature Today\" data-wm-linkcode=\"C37\">Nature Today<\/a>&nbsp;plaatst men regelmatig nieuwsberichten over waargenomen wolven.<\/p>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_535474",
  "type": "modularcontent",
  "gkzindexmanual": {
    "title": "",
    "gkz_content_id": [
      "1411095",
      "1408448",
      "1407479",
      "1215408"
    ]
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "video's",
						"title": "Video's",
						"contentarea_template": { "id": "contenttemplate_video", "name": "contenttemplate_video"},"background": false,"contentarea_leadtext": "","image": {"error": "no image selected"},
						"elements": [
								{
  "identifier": "element_535476",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "Wolvenfamilie Noord Veluwe",
    "source": "Zoogdiervereniging, 2021",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=xgpzJt3kA1Y",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535477",
  "type": "modularcontent",
  "videocontent": {
    "title": "Natuurlessen over de wolf",
    "source": "IVN Natuureducatie, 2021",
    "url": "https://www.youtube.com/watch?v=SalZO8zsVMU",
    "image": {"error": "no image selected"}
  }
}  
									]
						},
						{
						"area": "content2",
						"title": "Meer informatie",
						"elements": [
									{
  "type": "text",
  "html": "<h2 class=\"rte_dummy_paragraph\" data-wm-anchor-id=\"Eeuwen_van_vervolging-anchor\">Organisaties<\/h2>"
}
							,
								{
  "identifier": "element_535480",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Landelijk Informatiepunt Wolven",
    "link_url": "https://www.landelijkinformatiepuntwolven.nl/"
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_793624",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "BIJ12 Faunazaken Wolf",
    "link_url": "https://www.bij12.nl/onderwerpen/faunazaken/diersoorten/wolf/"
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535481",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Wolf | Natuurmonumenten",
    "link_url": "https://www.natuurmonumenten.nl/dieren/wolf"
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535482",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Wolven in Nederland",
    "link_url": "https://www.wolveninnederland.nl/"
  }
}  
							,
								{
  "identifier": "element_535483",
  "type": "modularcontent",
  "gkn_link": {
    "linktext": "Wolf-Fencing Nederland",
    "link_url": "https://www.wolf-fencing.nl/"
  }
}  
					]
		}
		]			
}